woensdag 26 februari 2014

Een korte geschiedenis van de Oostendse vismijn


De opening van de heropgebouwde
vismijn in 1951 ging gepaard
met grote feestelijkheden.
In de Opex werd een openluchtbal
georganiseerd.
De visserijbedrijvigheid in Oostende speelde zich tot in de vroege jaren dertig van vorige eeuw af in de stad. Daar lag de vismijn, in de volksmond 'de cierk', daar meerden de schepen aan, daar vertrok de ‘vistrein’ die het voedsel tot ver in Europa bracht.
De Oostendse visserij was aan het begin van de XXste eeuw geweldig aan ‘t groeien. De stad werd te klein voor al die bedrijvigheid. Daarenboven stond de visserij er ook de ontwikkeling van het toerisme in de weg. ‘Al op 20 maart 1907 had de voorzitter van de Handelskamer in de algemene vergadering gepleit voor het bouwen van een nieuwe vissershaven met vismijn aan de oostkant van de havengeul naar het voorbeeld van de buitenlandse vissershavens. Een studiecommissie, aangesteld door het stadsbestuur, bezocht verscheidene vissershavens in Engeland en op het vasteland en bracht verslag uit in juli 1907. (…) Het was juli 1911 als de regering, na herhaalde malen geweigerd te hebben, toch besliste dat er een nieuwe vissershaven zou komen ten oosten van de havengeul. Deze beslissing werd geconcretiseerd in artikel 3 van de conventie van 12 augustus 1912, gesloten tussen de stad Oostende en de Belgische Staat, onder minister van Openbare Werken Aloïs van de Vyvere. Niettegenstaande de minister bekwame spoed had beloofd voor de uitvoering, zou het nog meer dan 20 lange jaren duren vooraleer de nieuwe vissershaven te Oostende zou ingewijd worden.’ (1)
Daar zat WO I natuurlijk voor veel tussen. De Duitse legers trokken op 15 oktober 1914 de stad binnen. De haven zou daardoor aan beschieting bloot komen te staan. In de inmiddels verdwenen oud-vuurtorenwijk, ten oosten van de stad, het gebied dat we nu de Oosteroever noemen, alleen al vallen 38 dodelijke burgerslachtoffers.
Op 22 en 23 april 1918 mislukte een Britse aanval vanuit zee. De schepen Sirius en Brillant, die in de havengeul tot zinken gebracht zouden worden, misten de geul en strandden ter hoogte van de halve maan. In de nacht van 9 op 10 mei 1918 had een nieuwe poging plaats. Toen werd de Vindictive tot zinken gebracht ter hoogte van de vroegere seinpost van het oosterstaketsel (zonder dat het wrak evenwel de doortocht in de haven kon belemmeren).
Naast de Vindictive lagen en in de geul nog andere wrakken: de oude pakketboot Flandre die in 1914 in Oostende achtergelaten werd en de embaggermolen Schelde. De bodem van de havengeul was ook twee meter dichtgeslibd, het westerstaketsel vertoonde een bres van 15 meter en in het oosterstaketsel waren er twee grote bressen. Bovendien hadden de Duitsers tijdens hun aftocht in 17 oktober 1918 heel wat schade toegebracht aan de haveninstallaties en hadden ze op vele plaatsen schepen tot zinken gebracht. De getij- en havenlichten waren vernield, alsook de vuurtoren die al op 7 september 1915 omvergeschoten werd. In het Montgommerydok waren er drie vissersschepen gestrand. In de oude handelsdokken lag er een vissersboot gezonken in de sluiskolk en de deuren van de sluis waren beschadigd. De lijst is verre van volledig.
‘Op de conferentie van Kales op 10 november 1918, werden de Engelsen gelast met de herstelling van de Belgische havens. De “Salvage section” van de Britse Admiraliteit, onder bevel van Commodore sir Fred Young werd met de opdracht belast.’ (2) Terwijl die opruimingwerken aan de gang waren, werden ook de plannen voor een nieuwe vismijn weer ter hand genomen. ‘Op 26 juni 1921 werden plannen een lastenboek goedgekeurd door minister Anseele. (…) De aanbesteding voor de bouw van de vismijn had plaats in augustus 1928. Het lastenboek werd goedgekeurd door minister Hendrik Baels. (…) De werken duurden van 30 maart 1929 tot 17 februari 1932. (…) Na heel wat moeilijkheden van technische aard kon de vissershaven eindelijk ingehuldigd worden op 15 september 1934.’ (3) De inhuldiging was een grote gebeurtenis en de feestelijkheden duurden drie dagen. De verdere afwerking van de vismijn duurde nog tot 1939. (4)
De stad Oostende had hard te lijden onder het geweld van WO II. Ook de
vismijn op de Oosteroever werd vernield. (Uitg. Nels & De Meester.)
De sector verhuisde naar de Oosteroever en de cierk werd in 1938 gesloopt. Enkel de ‘bootsjouwers’ bleven het Schuildok in de stad als vaste meerplaats gebruiken. ‘De nieuwe vismijn was een modern complex, met lange, overdekte verkoophallen en een loskade die plaats bood aan meerdere vaartuigen. De vissersvloot telde inmiddels 270 eenheden, waarvan 150 in Oostende gebouwd, de aanvoer steeg en de visserij floreerde. In 1935 voerde men in Oostende alleen al ca. 20 duizend ton verse vis en ca. 12 duizend ton haring aan (ter vergelijking: in 2003 bedroeg de totale visaanvoer in Oostende ca 6 duizend ton).' (5)
De nieuwe vismijn was pas in 1934 geopend en enkele jaren later, in 1940, was het alweer oorlog. Tussen 21 en 28 mei 1940 werden Oostende en de haven zwaar bestookt door de Duitse luchtmacht. De ravage was enorm. 166 mensen, waaronder 34 Oostendenaars, werden gedood. 1500 Oostendse gebouwen werden vernield of zwaar beschadigd. Vernietigd was omzeggens heel de Kapellestraat. Het Stadhuis en de Openbare Bibliotheek gingen in vlammen op. De hotels op de dijk die niet vernietigd waren werden dichtgemetseld en werden deel van de Atlantikwal. Ook de vismijn was vernietigd. Vissen was alleen nog toegelaten in de kustwateren en onder militaire begeleiding.
Na de oorlog werd alles heropgebouwd. In afwachting werd de vis verkocht in een haastig opgetrokken gebouw langs wat nu de Hendrik Baelskaai heet. Deze tijdelijke vismijnhal werd omwille van de modderige ondergrond de ‘sliekmiene’ genoemd.
In 1949 werd de nieuwe vuurtoren in dienst genomen. Ook de zwaar getroffen vismijn werd heropgebouwd. Hij werd op 22 juli 1951 door koning Boudewijn ingehuldigd. De Oostendse visserij was weer eens in feest, op de Opex werd naar aanleiding van de inhuldiging van de vismijn zelfs een heus openluchtbal georganiseerd.
Nooit was er zoveel visserijbedrijvigheid in Oostende als tijdens de jaren vijftig en zestig. Ook vandaag zijn er nog altijd mensen die zich de tijd herinneren waarin de vismijn haast te klein was om er alle vangsten in onder te brengen. Vanaf de jaren zeventig werd het duidelijk dat de gouden tijden voorbij waren. De neergang zou zich in de daaropvolgende decennia verder zetten. De overbevissing begon zijn tol te eisen; IJsland ging haar visgronden voor de buitenlanders afschermen; de haringvisserij werd enkele jaren verboden (en kon nadien niet op gang getrokken worden); de aanvoercijfers daalden en daarmee ook de tewerkstelling. Het centrum van het visserijbedrijf verlegde zich van Oostende naar Zeebrugge. De Europese Unie begon de vloten van de lidstaten te ‘downsizen’, waardoor het aantal schepen nog eens danig verminderde; almaar strengere quotaregelingen maakten van de visserij een twijfelachtige zaak; riante slooppremies hielpen de reders om de visserij te verlaten; Nederlandse schippers die de dure quotaregelingen in eigen land wilden ontwijken kochten Belgische rederijen op en namen de Belgische visquota mee naar Nederland…
De kapitaalinbreng van de NV Zeebrugse Visveiling (1988) was ook de start van een meedogenloze competitie om zich de resterende brokken van de Belgische visserij toe te eigenen. In die bijzonder vuil gestreden concurrentiestrijd moest eerst de Oostendse rederscoöperatieve (OVA) de duimen leggen (2003) en later ook het autonoom gemeentelijk visbedrijf Exploitatie Vismijn Oostende.
Luchtopname omstreeks 1938 van de vismijn op de Oosteroever.
Na WO II werd de vismijn heropgebouwd, maar dan wel
in een kleinere versie van 
het gebouw dat we op de foto zien. (Foto uitgave Albert.)
De kapitalisten van de Zeebrugse Visveiling namen in oktober 2010 de Oostendse vismijn over en verwierven zodoende een quasi monopolie op de in België aangevoerde vis. (6)
Veel vismijngebouwen die door deze neergang inefficiënt geworden waren stonden er verwaarloosd bij; eerdere renovatiepogingen (o.a. plannen om een koelvloer aan te leggen; nieuw opgerichte samenwerkingsverbanden om de pakhuizen te hernieuwen…) stuitten op weerstand, ze werden afgevoerd of op de lange baan geschoven; later werden veel pakhuizen ingepalmd door diensten (VLIZ, IOC…) die niets met de visaanvoer en –verkoop te maken hebben; in een aantal andere pakhuizen werden viswinkels ondergebracht.
De Vlaamse Visveiling zegde de site te zullen heropbouwen. Een kleinere, maar efficiënte vismijn, omringd door visverwerkende bedrijven, zou de sector in Oostende verankeren. Tot vandaag zijn die plannen evenwel dode letter gebleven. In Oostende groeit de scepsis.
Flor Vandekerckhove


(1) Raymond Vancraeynest, De geschiedenis van de rederij Aspeslagh – Deceuninck.
(2) Raymond Vancraeynest, Nieuwe vismijn 50 jaar. In Ter Cure Bredene, Jaarboek 1984. p.137-138.
(3) Louis Vande Casteele, De bouw van een nieuwe vissershaven en vismijn in Oostende. In Ruimschoots III/2013, p.6 e.v. (Artikel verkeerdelijk toegeschreven aan Ferdinand Gevaert.)
(4) Vancraeynest 1984, p.145-149.
(5) Frank Redant. Van “Cierk” tot “Miene, De geschiedenis van de Oostendse vismijn. (www.vliz.be/docs/groterede/GR13_cierk_tot_miene.pdf). p.17.
(6) Een samenvatting van significante momenten van deze concurrentiestrijd vindt u in Van de Zeebrugse naar de Vlaamse Visveiling, in HVB XII/2010, ps 8 e.v.

woensdag 12 februari 2014

De vissers uit het nationalistische net van de NV Vlaamse Visveiling redden


Het Visserijblad, dat uiteindelijk Het Vrije Visserijblad (verder HVB) ging heten, is er op z’n tachtigste mee opgehouden. Wie de evolutie van het tijdschrift een beetje gevolgd heeft zal toegeven dat het zowel inhoudelijk als vormelijk op een hoogtepunt gestopt is.
Vanaf het ogenblik dat vormgever Jo Clauwaert in 2009 de redactie vervoegde, begon het tijdschrift ingrijpende vormelijke veranderingen te ondergaan die uiteindelijk tot een misschien wel uniek tijdschrift leidden. In het kielzog van Clauwaert volgden tal van nieuwe medewerkers die het blad inhoudelijk sterk verbreedden.
De inhoud van het blad verbreedde nog eens ingrijpend toen ook Filip De Bodt, een klimaatactivist, er mee zijn schouders onder zette. De Bodt deed overigens meer dan dat. Met de films Fish & Run (I en II) bracht hij de visserijproblematiek tot in de cinemazalen. Er ontstond zodoende een interessante dynamiek die actievoerders en vissers via HVB bij elkaar bracht. Op de valreep oversteeg HVB zelfs zijn informatieve functie: in het laatste nummer werd het, voor het eerst in zijn tachtigjarig bestaan, een actieblad.
Resultaat was de ‘Petitie tegen import pangasius’. Meer dan duizend mensen ondertekenden de tekst waarin ze zich verzetten ‘tegen de inplanting van een Europese pangasiusoverslag in Zeebrugge of elders in Europa.’  De ondertekenaars vroegen ‘de Belgische en Europese instanties om te kiezen voor een gedifferentieerd duurzaam Europees visserijbeleid én een gelijkaardig importbeleid.’ Zij vroegen ‘de Zeebrugse haveninstanties en het gemeentebestuur om de bestaande overeenkomst met VASEP voor de inplanting van een dergelijke overslag op te schorten en een maatschappelijk debat te lanceren.’
De laatste maanden dat HVB uitgebracht werd, waren voor de uitgever, vreemd genoeg, dan ook bijzonder mooie dagen. Het blad kreeg in die tijd een impact waarop hij trots was. Neen, dat HVB in schoonheid zou eindigen stond nu wel buiten kijf.
Maar het maatschappelijk debat waarop de petitie zinspeelde, moet nu helaas wel zonder HVB gevoerd worden.  Misschien wordt er een witte raaf gevonden die de draad van dat tijdschrift weer opneemt; misschien wordt er een financier gevonden. Misschien, misschien. In afwachting is er ook wel de blog van Het VOORLAATSTE! VISSERIJBLAD. Om de vinger aan de pols te houden publiceerde ik daarop eerder al een discussietekst onder de titel ‘De essentie van het pangasiusschandaal te Zeebrugge’. (1)
Dat stuk toont m.i. goed aan dat er niet zoiets bestaat als een vermeend gemeenschappelijk visserijbelang dat het belang van de varende vissers daaraan ondergeschikt zou maken. Het is een visie die tegengesteld is aan deze van vismijndirecteur Johan Van de Steene. (2) Hij noemt de petitie ‘Dikke zever!’ Volgens hem moeten de vissers ‘blij zijn dat Zeebrugge nieuwe trafiek aantrekt.’ Hij doet dat uiteraard omdat de NV Vlaamse Visveiling en het Food Centre waar het deel van uitmaakt in een hevige concurrentiestrijd gewikkeld zijn met andere visveilingen en visimporteurs. Uiteraard vindt deze directeur het beter dat de pangasius zijn richting uitkomt. Maar waarom zouden de Vlaamse vissers daar blij om moeten zijn?
De directeur is nochtans oprecht van mening dat zijn positie getuigt van veel gezond verstand. Wanneer de Rode Duivels voetballen supporteren we toch ook voor de Belgen? Wel dan. Moeten we dan niet even goed supporteren voor de Vlaamse pangasiusdiepvriezer in Zeebrugge? De Vlaamse regering heeft dat blijkbaar beter begrepen dan de initiatiefnemers van de petitie. Daarom sluist die regering ook regelmatig een flink pak geld in de richting van de betrokken ondernemingen. Ook nu weer trouwens. (3)
Dat ‘nationaal visserijbelang’ lijkt inderdaad te getuigen van ‘gezond verstand’. Dat komt natuurlijk doordat heel het publieke leven op basis van natiestaten georganiseerd is. Dan komt eigen kapitaal so wie so eerst. Er is geen regering die daar anders over denkt, er is geen regering die anders handelt.
Die organisatie in natiestaten verbergt tegelijk het echte probleem. Met het concept van het ‘nationaal visserijbelang’ hoopt Van de Steene te maskeren dat er ook binnen de visserij tegengestelde belangen zijn. Maar in dat geval klinken zijn woorden toch wel erg hol. De vismijnkapitalisten mogen met hun pangasiusaanvoer scoren op het kabinet van minister-president Peeters, maar zij zullen hard moeten zoeken om vissers te vinden die ‘blij zijn dat Zeebrugge die nieuwe trafiek aantrekt.’ Prietpraat!
Aan ons is het om vanuit die pangasiuservaring een internationalistisch programma voor de vissers te ontwikkelen. Onmogelijk is dat geenszins. Vlaanderen mag dan misschien wel op weg zijn om een ministaat te vormen, het zal daarmee zeker niet beletten dat het kapitalisme internationaal zijn gang blijft gaan. Dat kapitalisme vist met een enkel gebaar de landsgrenzen weg, en daarmee tegelijk ook het vermeende nationaal belang. Het pangasiusschandaal heeft dat inderdaad duidelijk laten zien, ook aan de vissers.
Maar hoe komt het dan dat de vismijndirecteur er zo gemakkelijk weg mee geraakt? Wel, zijn nationalistische discours (Eigen kapitaal eerst!) is gezien de gegeven context (natiestaten) erg gemakkelijk, vandaar dat hij de Vlaamse vissers zo lang in zijn kapitalistische net gevangen houdt.
Internationalisten hebben het uiteraard moeilijker om hun stem te laten horen. Het lijkt wel op roepen in een nationalistische woestijn die in almaar toenemende mate zijn weg naar de geesten gevonden heeft.  Moeilijk inderdaad, maar moeilijk gaat ook. De Vlaamse vissers hebben momenteel goed begrepen dat ze niets te winnen hebben bij een nationale eenheid die alleen maar de pangasiusimporteurs rijker maakt. Waar ze wèl alles bij te winnen hebben is dat de Vietnamezen die in het vuile water van de Mekong vis aan ’t scheppen zijn daar fatsoenlijk voor betaald worden; hetzelfde geldt voor de vrouwen die de vis daar trimmen. Waar ze alles bij te winnen hebben is dat de milieukost veroorzaakt door de vliegtuigen die de pangasius naar hier brengen bij de vliegtuigmaatschappijen in rekening gebracht wordt, waar ze alles bij te winnen hebben is dat de oude leuze weer van onder ’t stof gehaald wordt: werkers aller landen, verenig u !
Flor Vandekerckhove

(1) Voor ‘De essentie van het pangasiusschandaal te Zeebrugge’ kijk je onder de bijdragen die in december 2013 in deze blog geplaatst werden.
(2) Pangasius vloek of zegen. In Brugs Handelsblad, 13 december 2013.
(3) Meer hierover en over de petitie op de site www.climaxi.be

dinsdag 28 januari 2014

De verbeelding van een vissersgemeenschap in de XXIste eeuw


Een essay 
Scheepsdoop in de Oostendse vissershaven (2013)
I. — Een man legt een vijver aan. Hij koopt een vijverbak, waterplanten en vissen. De bak graaft hij in op een plaats waar de zon een halve dag schijnt. Hij vult de kuip met water, planten en vis. Er ontstaat een biotoop. Met plezier kijkt de man toe hoe in de tuin nieuw leven gedijt. De vissen groeien, er komen libellen en een pad, nieuwe plantjes, watervlooien, slakken… Het spel van het wisselende zonlicht maakt de plek des te boeiender, lieflijk overdag, avontuurlijk als het donker wordt. De vijver wordt een geheel, een enclave, een kleine, aparte wereld waardoor de toeschouwer danig geboeid wordt.
De man van deze tuinvijver is filosoof Hub Zwart. (1) Hij gebruikt dit vijververhaal om ons iets te zeggen over wat hij het imaginaire perspectief noemt, de verbeelde werkelijkheid. Dat perspectief is concreet, zintuiglijk, verhalend, anekdotisch en gericht op samenhang. Je kan het ook een poëtisch perspectief noemen.
Maar daarmee wordt het vijververhaal niet afgesloten. Want op een dag ontdekt de man dat het water groen en drassig wordt en dat de vissen tegen het oppervlak om lucht moeten happen. Hij raadpleegt een boek over het onderhoud van tuinvijvers. Daarin leest hij dat hij zich moet buigen over de zuurtegraad van het water en over de CO2. De vijver krijgt een heel ander perspectief. Het gaat nu om indicatoren, symbolen, cijfers, meetinstrumenten… Hub Zwart zegt dat de vijver verandert van een poëtisch geheel in een nuchter en koel netwerk van symbolen. Het imaginaire wordt vervangen door het analytische.
Vervolgens stelt Zwart zich de vraag: welke van de twee perspectieven toont ons de werkelijkheid, het imaginaire of het symbolische, het poëtische of het analytische? Het antwoord ligt voor de hand: het is niet het een of het ander, het is het een èn het ander. Het imaginaire perspectief richt zich vooral op het wezen van de dingen, het analytische heeft vooral aandacht voor de werking ervan. We leren de vijver beter kennen wanneer we beide perspectieven hanteren dan wanneer we ons opsluiten in een van de twee zienswijzen.

II. — De visserij is een kleine, boeiende gemeenschap die mensen erg charmeert omwille van haar opmerkelijke eigenheid (cultuur van de jacht, gespecialiseerde know how, het kaaileven, de band met de zee…). De filosoof Hub Zwart zou dit het imaginaire karakter van de visserij noemen.
Tegelijk vind je in die gemeenschap uiteraard ook de maatschappelijke elementen terug die ook elders te vinden zijn: een kapitalistische sector waarin autoritaire machtsverhoudingen bestaan, geleid door een politiek-economisch complex dat we de sectortop noemen. Die verhoudingen behoren tot de analytische  werkelijkheid van de visserij. Willen we de visserij begrijpen dan moeten we die verhoudingen inderdaad analyseren. Meer nog dan dat het geval is voor de vijver van Hub Zwart moeten de twee zienswijzen vervolgens met elkaar verbonden worden, want in zijn vijver ontbreekt een maatschappelijke factor die de zaken erg compliceert.
Het imaginaire mag in de mensenmaatschappij even goed poëtisch en zelfs romantisch zijn, en volgens Zwart waardevolle kwaliteiten in zich dragen, het vormt er door de marktverhoudingen tegelijk een vruchtbare bodem waarop stemmingmakerij, vooringenomenheid en propaganda welig tieren. Meestal worden ze public relations genoemd. Daarvan zijn vele voorbeelden te geven. 
Bewuste pogingen van de sectortop om het ‘imago’ te verbeteren en alle falen van zich af te wenden en in de richting van ‘de anderen’ te sturen, de ‘buitenstaanders’, ‘de rest van de wereld’… zijn als onkruid dat zich op het imaginaire perspectief van de vissersgemeenschap ent. De figuurlijke visserijvijver wordt erdoor belaagd en we worden net als filosoof Zwart verplicht om ons te buigen over de ‘zuurtegraad’ van de visserijsector.
Op de visserskaaien heeft men al van nature de neiging om de wereld in twee tegen over elkaar staande kampen te verdelen: de visserij en haar even schaarse als machtige bondgenoten enerzijds en de rest van de wereld anderzijds. Ook doordat de sector al een halve eeuw ‘gedownsized’ wordt, ontstaat bovendien de indruk dat de visserij maatschappelijk belaagd wordt; dat het één tegen allen is, David tegen Goliath, en dat iedereen zich op de kaaien eendrachtig achter een vermeend visserijvaandel moet scharen dat door de sectortop hoog gehouden wordt.  Maar klopt deze tweedeling eigenlijk wel?
Een voorbeeld. In het informatieblad van de patroonsorganisatie van de reders ter zeevisserij (2) stond een bijdrage betreffende ‘Studies over visserij’. Dat begint als volgt: ‘Het hoeft geen betoog dat er rond visserijonderzoek heel wat studies bestaan. De Rederscentrale ziet met lede ogen aan dat vele van deze studies louter en alleen gevoerd worden om de visserij in een slecht daglicht te plaatsen.’ Het artikel heeft het meer bepaald over een studie die ‘trachtte te berekenen hoeveel waarde er jaarlijks verloren gaat door overbevissing.’  U mag dat onderwerp, net zoals ik, interessant vinden, maar de sector heeft er geen boodschap aan: ‘Op zich is het jammer dat er ondanks de verbeterde samenwerking met de wetenschap, toch nog dergelijke tendentieuze studies gevoerd worden (…)’. Daar tegenover staat dan, nog steeds volgens hetzelfde blad, de wetenschap die met de visserijsector verbonden is. Meer bepaald gaat het over het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek dat ‘vanuit een neutraal standpunt visserijtechnieken onderzoekt.’
Dat laatste is natuurlijk een belachelijke bewering. ILVO is voor de werking compleet afhankelijk van sector en overheid die beide dezelfde welbepaalde belangen behartigen, namelijk deze van de huidige reders ter zeevisserij.  ILVO voert alleen maar onderzoek uit dat die belangen ondersteunt. Dat maakt uiteraard dat een neutraal standpunt van meet af aan uitgesloten wordt.
De bunker van de Maritieme Site Oostende. Activisten van Climaxi
worden er ingeleid in de wondere wereld van de zeevisserij. (2010)
Maar hoe zit het nu met studies uit ‘de rest van de wereld’? Wel, wat voor het ILVO geldt, gaat op voor alle onderzoekswerk. Wetenschapsfilosofen hebben trouwens een vette kluif aan dat onderwerp. In hoeverre kan er ‘waardevrije’ wetenschap bestaan? In hoeverre beïnvloedt de maatschappelijke omgeving de richting die het onderzoek uitgaat. Dat blijkt volgens sommigen altijd het geval te zijn. De filosoof Bruno Latour viste uit dat zelfs het saaie wetenschappelijk werk in een laboratorium eveneens door maatschappelijke factoren beïnvloed wordt.
Who pays the piper? Wie het orkest betaalt, bepaalt welke liedjes er gespeeld worden. Dat lijkt me sowieso het eerste te zijn dat je bij de beoordeling van een studie moet weten. Moet je de wenkbrauwen niet fronsen bij een onderzoek waaruit blijkt dat suiker niet verantwoordelijk is voor de gewichtstoename van de bevolking… als je weet dat die studie uitgevoerd werd in opdracht van de suikerproducenten? (Lach niet, die studie bestaat.) Berucht zijn ook de vele studies die sigarettenfabrikanten lieten uitvoeren en waarbij de resultaten uiteraard suggereerden dat tabakgebruik niet erg schadelijk is. (3)
Wetenschappelijke studies worden inderdaad even goed misbruikt om particuliere belangen te behartigen als politieke tussenkomsten, lobbyisme en journalistieke stukken. Zo kwam de Leuvense professor Konings onlangs nog in het nieuws met een studie die zei dat een indexsprong 32.000 nieuwe arbeidsplaatsen kon opleveren. Ik vond dat een interessante uitkomst en zocht de studie op. (4)
Hola! Wat zie ik? VOKA betaalt de leerstoel van de professor die deze studie uitvoerde. Is dat niet de patroonsorganisatie die een notoir tegenstander van de indexkoppeling aan de lonen is? Wellicht vindt men bij VOKA dat professor Konings dat allemaal vanuit een ‘neutraal standpunt’ onderzocht heeft. Zelf geloof ik daar niets van en u doet er ongetwijfeld goed aan om dat evenmin te geloven.
Terug naar de visserij. Bestaan er studies die uitgevoerd worden om de visserij in een kwaad daglicht te plaatsen? Ja, die studies bestaan. Tegelijk moet daaraan toegevoegd worden dat niet àlle studies die visserijongunstige besluiten opleveren door ‘vijanden’ besteld of geschreven werden en al zeker niet dat alle studies met negatieve uitkomsten voor de vissersgemeenschap waardeloos zijn.
Uit negatieve bevindingen kan immers veel geleerd worden, wellicht nog meer dan uit positieve uikomsten. Alleen is het zo dat dit in de visserij niet gebeurt omdat de sectortop die negatieve uitkomsten a priori onder tafel veegt.
Dat is spijtig, want op die manier wordt een vermeende tweedeling in stand gehouden die de vissersgemeenschap meer kwaad dan goed gedaan heeft. Ze heeft er bijvoorbeeld voor gezorgd dat de sectortop al te lang geijverd heeft voor een piepkleine vloot van grote boomkorvaartuigen, een keuze die alhier tot de bijna complete ineenstorting van de vissersgemeenschap geleid heeft. De bewust nagestreefde tweedeling is wildgroei die de visserijvijver versmacht. Ze belet dat het imaginaire perspectief in volle schoonheid ervaren wordt.

III.  Bart De Wever is een politicus wiens nationalistische project ik verwerp. Mocht ik mezelf de mores van de sectortop aanmeten, dan zou ik alles wat hij schrijft meteen bij het groot huisvuil zetten. Ik zou zeggen: ‘‘Het hoeft geen betoog dat er rond identiteit heel wat essays bestaan. Ik zie met lede ogen aan dat vele van deze essays louter en alleen gevoerd worden om de waarden van de linkerzijde in een slecht daglicht te plaatsen.’ Maar De Wever schrijft ook wel interessante stukken waaruit ik veel kan leren. Dat is zeker het geval voor het essay over geschiedenis(onderwijs) en identiteitsvorming dat hij in maart 2012 in De Standaard publiceerde. (5)
De Wever: ‘Verhalen structureren onze werkelijkheid, ze geven betekenis aan onze waarnemingen en ervaringen en staan ons toe deze te interpreteren. Anders zou de werkelijkheid ons voorkomen als een chaotische botsing van vormen, geluiden, gevoelens en feiten.’  De Wever haalt er zelfs Sartre bij die in La nausée schrijft: 'Ieder mens is een verhalenverteller. Hij leeft omringd door zijn eigen verhalen en de verhalen van anderen. Hij ziet alles wat hij meemaakt in het licht van die verhalen en hij probeert zijn leven te leiden alsof hij het vertelde.'


Zo is het ook in de visserij. Mensen worden tot het milieu aangetrokken op basis van verhalen die erover verteld worden. Als alles goed gaat komen die mensen zelf ook in de ‘verbeelde’, imaginaire vissersgemeenschap terecht (waar ze al vlug met het analytische aspect geconfronteerd worden, wat hun blik op de visserij vervolledigt).
De Wever gaat door: ‘Zij moeten zich ervan bewust zijn dat zij leven te midden van talloze verhalen die hun leven betekenis geven. Zij moeten deze verhalen kunnen herkennen en kritisch belichten. Zij moeten de instrumenten worden aangereikt om aan zelfonderzoek te doen en te leren dat men mensen niet kan (…) herleiden tot een eenduidige, vaststaande en eeuwige identiteit. Alleen zo kunnen zij tot inzichten komen over zichzelf en over de sociale context waarin zij leven. Alleen zo worden zij kritische, zelfbewuste en mondige burgers.’ De Wever houdt m.a.w. een pleidooi om ons ook open te stellen voor ‘andere verhalen’.
Met De Wever verschil ik wel van mening dat het een zinvolle ambitie is om de hele gemeenschap in een nationale identiteit te willen vatten, want ja, er zijn al te veel lieden in die gemeenschap waarmee ik me helemaal niet wil identificeren. Je kunt m.i. dan ook beter voor een combinatie van verschillende identiteiten kiezen. Dat gaat zo: je verbeeldt je een gemeenschap van Vlamingen, vissers, Belgen, geheelonthouders, Europeanen, postzegelverzamelaars, Aalstenaars, mannen met een snor of wereldburgers. Je hecht waarde aan het gemeenschappelijk verleden en aan gedeelde ervaringen van de gemeenschappen naar keuze en je identificeert je daar vervolgens mee. (6)
Identiteit is dus een rekbaar begrip. Niet alle inwoners van Aalst wensen zich (uitsluitend) met de Vouil Janetten te identificeren, net zoals er inwoners van Vlaanderen zijn die zich uitdrukkelijk van het flamingantisme wensen te distantiëren. Het kan best zo zijn dat een visser zich bijvoorbeeld als geheelonthouder evenzeer verbonden voelt met de wereldgemeenschap van de Anonieme Alcoholisten als met de vissersgemeenschap. Hij krijgt dan een meerduidige identiteit. Het voorbeeld van de geheelonthoudende visser kan moeiteloos uitgebreid worden en dat is interessant. De imaginaire vijver van iemand die een meerduidige identiteit nastreeft wordt er mooier, rijker, gevarieerder, boeiender door.
‘Andere verhalen’ slaan openingen in de vooringenomenheid waardoor de heilzame werking van de buitenwereld binnenstroomt. Jonge vissers moeten dus geenszins herleid worden ‘tot een eenduidige, vaststaande en eeuwige identiteit.’ Ze zijn vissers, maar ze zijn tegelijkertijd veel meer dan dat.

IV. Is al de aandacht die we hier aan het imaginaire besteden niet overdreven? Is dat imaginaire geen restant uit een donker verleden waarin het begrip al te veel misbruikt werd om de mensen om het even wat wijs te maken? Het zijn terechte vragen, want sinds de Verlichting heet de wereld onttoverd te zijn. Hier is geen plaats meer voor fabels. Die hebben plaats gemaakt voor koude wetenschappelijke gegevens.
Maar in het boek Het verdorven genootschap (7) zegt Paul Verhaeghe dat de Verlichting vooral tot ons gekomen is via autoritaire kerels als Voltaire en Rousseau en helaas niet via Diderot, Holbach, Helvetius en Raynal. Over deze weggemoffelde figuren zegt Verhaeghe: ‘Voor de radicale verlichtingsdenkers is passie de drijvende kracht, die best door de rede gestuurd kan worden, zij het dat deze laatste nooit de overhand kan halen.’ 
Het passionele, imaginaire en ja, het romantische zal ons blijkbaar blijven vergezellen. Meer zelfs, willen we een blik op het geheel verwerven dan moet het koude Verlichtingsdenken met het warme romantische verrijkt worden.
Patrick Van Craeynest spreekt over de visserij op een kamp van de
Jeugdbond voor Natuur en Milieu JNM (2010).
Michel Löwy schreef daar een meesterlijk werk over, waaruit we leren dat de romantiek een vlag is die vele ladingen dekt. (8)
De romantische wereldvisie biedt een diepgaande kritiek op het kapitalisme dat omwille van eigenbelang en persoonlijk gewin tal van gemeenschappen vernietigt.  De romantiek is ook geen afgesloten hoofdstuk uit voorbije eeuwen. Het strekt zich uit, dixit Löwy, tot in onze tijd.
Er bestaat natuurlijk wel een reactionaire romantiek die ons terug wil laten keren naar de vermeend ‘goeie ouwe tijd’, maar er bestaat daarnaast een ander romantisme dat Michaël Löwy revolutionair noemt. In deze variant is de terugkeer naar het verleden geen doel op zich, maar wordt die noodzakelijk geacht om een maatschappij voor te bereiden die ons een mooiere toekomst biedt.
Als dat zo is dan is het heilzaam om ook in de visserij ruim baan te geven aan dichters, kunstenaars, denkers, milieuactivisten, utopisten, wetenschappers die niet met de sector verbonden zijn, kortom aan ‘anderen’ die de identiteit van de vissersgemeenschap openbreken om ze te verruimen. De imaginaire visvijver waarop filosoof Zwart ons gewezen heeft wordt er gevarieerder door, waardoor meteen de kans verhoogt dat de vissersgemeenschap de XXIste eeuw overleeft.
En misschien geldt dat bij uitbreiding wel voor alle vormen van gemeenschap.
Flor Vandekerckhove

(2) Rederscentrale, maart 2012
(3) Joop Bouma, Het rookgordijn De macht van de Nederlandse tabaksindustrie. Uitgeverij LJ Veen, 2002. ISBN 90 204 6044 7.
(5) Bart De Wever, ‘Wat Lisa Simpson ons over onszelf leert’ in DS 24 maart 2012. Luc Huyse gaf in DS 31 maart een kritiek op het stuk. Luc Huyse: ‘Doe wel en zie om’. Op 2 april reageerde Karel De Gucht erop in hetzelfde blad: ’S non è vero…’. Daarna gaf Bart De Wever een antwoord op Huyse en De Gucht: ‘Ze zullen hem niet temmen…’ in DS 4 april. In De Morgen haalde Etienne Vermeersch er Christus bij om het over dezelfde thematiek te hebben (Jezus Christus: waarheid of mythe?’ in DM van 7 april. Ten slotte (?) reageerden ook de historici Koen Aerts, Berber Bevenage en Lore Colaert met ‘Ieder zijn verhaal’ in DS van 5 april. Al deze stukken zijn na te kijken op de websites van de betreffende kranten.
(6) Over mijn eigen identiteit vindt u een tekst op het internet: http://florsnieuweblog.blogspot.com/2011/12/over-identiteit.html
(7) Paul Verhaeghe, ‘Het verdoven genootschap. De vergeten radicalen van de verlichting’. Uitgeverij De Bezige Bij.
(8) Michaël Löwy, Marxisme et romantisme révolutionnaire: Essais sur Lukacs et Rosa Luxemburg. Uitgeverij Sycomore. U kunt Löwy over dat onderwerp zien en horen op het internet. http://vimeo.com/30642099.

dinsdag 31 december 2013

Vlaamse Visveiling komt beloften niet na


Nadat de Vlaamse Visveiling in 2012 al een omzetvermindering van 7,7% moest incasseren, is dat cijfer in 2013 nog eens met 13% gedaald. Van de 75,2 miljoen euro die het bedrijf in het eerste fusiejaar gerealiseerd had, blijft 2 jaar later minder dan 60,5 miljoen over.
Het is niet het eerste jaar dat de omzet vermindert, nieuw is wel dat ook de aanvoer erop achteruit gaat: van 18.153 ton in 2012 naar 16.764 ton in 2013, een achteruitgang van 8%. Zou het kunnen dat de Vlaamse vissers hun geluk elders gaan zoeken? De vermoedens gaan in die richting, maar het is wachten op meer gedetailleerde cijfers om dat eventueel te bevestigen.
De tegenvallende cijfers zijn in de eerste plaats slecht nieuws voor de Oostendse visserij. Want de Vlaamse Visveiling veilt daar nauwelijks nog vis. Volgens de regionale televisiezender Focus zou 35% van de vangsten van 2013 in de Oostendse vismijn aan de wal gezet zijn: 5.874 ton. In 2012 was dat nog 6.360. Maar ook dat was veel te weinig, want het was beduidend minder dan wat de vismijnuitbaters contractueel beloofd hadden.
Het wordt dan ook hoe langer hoe duidelijker dat de vismijnuitbaters de Oostendse vismijn aan het leeghalen zijn. In 2010, het laatste jaar dat de Oostendse vismijn los van de NV Vlaamse Visveiling functioneerde, werd daar nog 7.470 ton vis aangevoerd. In 2013 is dat verminderd met maar liefst 1.596 ton.
Dat de aanvoer in 2013 ook in Zeebrugge afgenomen is, mag daarin geen argument zijn, want de vismijnuitbaters hadden zich eerder sterk gemaakt dat 45% van de aanvoer in Oostende geveild zou worden. 45% van veel of 45% van weinig, blijft wel degelijk 45%. Moeilijk is dat niet te verwezenlijken, want de veilinguitbaters bepalen zelf waar en wanneer de aangevoerde vis geveild wordt. Er valt evenwel geen enkel teken te ontwaren dat erop wijst dat ze inspanningen geleverd hebben om het contract na te komen. Wel integendeel.
Intussen moet er niet meer aan getwijfeld worden: de Vlaamse Visveiling komt haar contractuele afspraken in Oostende niet na. In het contract staat dat de nieuwe vismijnuitbaters zich ertoe verbinden ‘om minstens 45% van het volledig jaarlijks volume van alle verse vis, week en schaaldieren die door de Belgische vloot naar de exploitatiezetels te Oostende en te Zeebrugge van de Vlaamse Visveiling worden aangevoerd (via vissersvaartuigen koeltransporten of andere aanvoermiddelen) (…) te veilen in Oostende.’ De referentieperiode waarop dat bekeken wordt startte op 1 januari 2011 en loopt af op 31 december 2015.
Zal de Vlaamse Visveiling tegen die datum gemiddeld 45% van de aanvoer in Oostende geveild hebben? Nog voor de referentieperiode ten einde is kan al met 100% zekerheid gezegd worden dat dit niet het geval zal zijn. In 2011 werd geen 45% in Oostende gemijnd, maar slechts 31%. In 2012 was het 35% en verleden jaar weer 35%. Een gemiddelde van 45% kan over de periode 2011-2015 geenszins gehaald worden!
Er is meer. In het contract dat de kapitaalhouders met de stad Oostende afsloten staat ook: ‘EFC en ZV hebben zich middels de Erfpacht tegenover het Vlaams Gewest verbonden om binnen de drie jaar na het verlijden van de authentieke akte van de Erfpacht, en daartoe alle nodige vergunningen te hebben verkregen, op de Vismijnsite, en dit op eigen kosten, een nieuwe vismijn te bouwen, met de kenmerken voorzien in de Erfpacht (de “Nieuwe Vismijn”).’ Dit document werd ondertekend op 19 oktober 2010. We gaan inmiddels het jaar 2014 in. Heeft u die nieuwe vismijn al gezien? Neen. Hebt u al een aanvang van de bouw ervan gezien? Neen. Hebt u al een plan ervan gezien? Neen. Een ontwerp? Een voorontwerp? Een schetsje?

maandag 30 december 2013

De essentie van het pangasiusschandaal te Zeebrugge


In november werd er tussen Vietnam en Vlaanderen een contract afgesloten. Vanaf volgend jaar zou de Europese distributie van de Vietnamese pangasius in Zeebrugge gecentraliseerd worden.
Pangasius, een vissoort die in de Mekong gekweekt wordt, komt op de diepvriesmarkt nogal eens tegenover de schol te staan, een soort waarin de Vlaamse vissers zich gespecialiseerd hebben. Meer zelfs, op die markt wordt de schol (pladijs) weggeconcurreerd door het Vietnamese importproduct. Dat heeft vele oorzaken en veel ervan hebben te maken met de globalisering.
Uiteraard bekijken de Vlaamse vissers die pangasiusinvoer maar met een scheef oog. Vandaar dat de vissersgemeenschap scherp reageerde op de persmededeling die het succes van de Vlaamse Vietnammissie in de verf zette.  Dat verminderde niet toen Het Vrije Visserijblad uitviste wie er zakelijk belang had bij de deal die de Vlamingen daar wisten af te sluiten.
De vis die in België door de Vlaamse vissers aangevoerd wordt, wordt verkocht door een private onderneming, de NV Vlaamse Visveiling. Centraal daarin staat Marie-Jeanne Becaus, meisjesnaam Pieters, een kapitalist die in 1988 in de visserij begon te investeren. Sindsdien heet het dat de belangen van de visserij en deze van dat kapitaal gelijklopen. Wat goed is voor het kapitaal zou goed zijn voor de kleine visserman.
Intussen gaat het met die visserman almaar slechter. Marie-Jeanne heeft die evolutie al van verre zien aankomen en erop geanticipeerd. Op zaterdag 5 mei 2007 zegt ze in Het Nieuwsblad: ‘Maar we beseffen heel goed dat de vismijn als bedrijf niet meer kan groeien.’ 
Kapitaal dat niet groeit is ten dode opgeschreven, kapitaal móet groeien, dat is de aard van het beestje. Dus wordt er uitgekeken naar een andere opportuniteit: ‘De viscontainers die uit bijvoorbeeld China, Vietnam of Afrika komen zijn momenteel nog beperkt in aantal. Maar met de groei van de handelshaven, zal dat segment steeds belangrijker worden. Het MBZ verwacht een jaarlijkse groei van 1 miljoen containers, waarvan één derde voeding. Van die opportuniteit moeten we gebruik maken.’
Dat heeft deze ondernemende zakenvrouw inmiddels ook gedaan. Op 6 maart 2010 staat er in Het Nieuwsblad een interview met Sylvie Becaus, CEO van Zeebrugge Food Logistics en dochter van hoger vermelde Marie-Jeanne. De familie die de aanvoer van de Vlaamse vissers controleert, beheert blijkbaar ook de nabijgelegen ‘grootste diepvriezer van Zeebrugge.’ Daarin kan er 12.000 kilo voeding gestockeerd worden. Daarin zal, zo blijkt na onderzoek, ook de Vietnamese pangasius opgeslagen worden.
Schort er dan iets aan volgende redenering? Enerzijds: hoe meer pangasius er in ‘de grootste diepvriezer van Zeebrugge’ gestockeerd wordt, hoe meer het kapitaal van de vismijneigenaars groeit. Anderzijds: hoe meer pangasius er naar Europa komt, hoe hachelijker de positie wordt van de visserman die zijn waar in de vismijn moet verkopen. Uit dit enerzijds & anderzijds volgt ontegensprekelijk dat de belangen van de vissers en de kapitaalbezitters niet gelijklopend, maar aan elkaar tegengesteld zijn.
De komst van deze kapitalisten werd destijds al met wantrouwen bekeken. Guido Muelenaer en Philippe Bruel schreven er een boek over (Een Zeebrugse afrekening. Achter de schermen van de Belgische visserij). Ook de sector zelf reageerde uiterst terughoudend. Dat wantrouwen van de vissers steunde op ervaring. De sector had vroeger al eens zo’n toevloed van kapitaal meegemaakt. Na WO I investeerden kapitaalhouders massaal in de uitbating van stoomschepen die ter visserij voeren. Toen die schepen (mede door de overbevissing) niet meer rendabel waren (en het kapitaal dus niet meer lieten groeien) verdwenen die kapitaalbezitters even vlug uit de sector als ze erin gekomen waren. Ze lieten de vissers in de jaren vijftig van vorige eeuw gewoon met lege handen achter.
Je weet wat Karl Marx schreef: ‘De geschiedenis herhaalt zich, eerst als tragedie en daarna als klucht.’ Of de vissers de handelswijze van deze kapitaalbezitters deze keer als een klucht zullen ervaren is echter zeer de vraag.
Flor Vandekerckhove

zaterdag 28 december 2013

Lezers over de vissersroman Amandine


‘Elk hoofdstuk van Amandine staat apart in de stevige constructie die dit boek is geworden. Naast de duidelijke waarde van dit nieuwe boek is de roman een kleinood voor verzamelaars. Het werk is heel creatief en prachtig uitgewerkt. Kosten noch moeite en talent werden gespaard om van het boek ook een kijkobject te maken; de vormgeving zal de verkoop geen windeieren leggen. Met Amandine bewijst Flor Vandekerckhove dat enkel hij over de visserij kan schrijven; bij hem geen bijvangsten, geen ondermaatse vis, geen gezeik maar louter erudiet geschrijf…’
Frank Decerf, recensent, in De Auteur

‘Wat een plezier beleef ik aan die Amandine. Echt mijn mooiste meeleefboek sinds lang. En dat anderlechts café, De Geldzak en IJsland. En ik ben nog maar halfweg…’
Jan Loones, eresenator, schepen Koksijde

‘Genoten! Sterk hoe je je eigen geschiedenis (mengeling tussen fictie en realiteit) mengt met de maritieme geschiedenis en het dan ook nog in een spannend verhaal met een – toch wel - ontroerende ontknoping verwerkt. Een doorleefd, authentiek boek.’
Katrien Vervaele, auteur, Zuienkerke

‘Prachtig hoe je fictie met geschiedenis vermengt. De historische context van de vissersopstand, de Rode Vloot, de opkomst van de bokkers, d’Ollanders en teloorgang van de IJslandvisserij boeiden mij bijzonder. Het boek bezit een wat aparte kaft, die de rode draad doorheen het boek voorstelt. Kortom, een koffer verhalen fictie en non-fictie waar elke liefhebber van de zee beslist iets aan heeft.’
Joris Surmont, oud-IJslandvisser

‘Ik heb net enkele bladzijden uit AMANDINE gelezen: ver-sla-vend, mon vieux! Ik voel onmiddellijk de zee en ruwe landschappen onnoemelijk ver weg.’
Didi de Paris, dichter, Leuven

‘Dit werk is het resultaat van onontwarbare mengeling van waar gebeurde feiten en je eigen verbeelding/fictie, een mix die bovendien geleid heeft tot een waarachtige thriller. Ik heb het gelezen aan een almaar gejaagder tempo, benieuwd hoe de queeste van de zoon op zoek naar zijn roots ging aflopen.
Gesitueerd in een nog niet zolang geleden verleden, in een omgeving die ik de laatste jaren beter en beter heb leren kennen, naar aanleiding van mijn biografie over IJslandvaarder Lucien Vanneuville uit Oostduinkerke.’
Jan Huyghe, voorlichtingambtenaar Koksijde.

‘Als zedenroman slaagt Vandekerckhove erin zijn personages menselijk en treffend te doen overkomen. Hij weet als geen ander de visserijgemeenschap fijntjes te tekenen. Wanneer in het laatste hoofdstuk alle puzzelstukken in elkaar passen, blijkt het hele verhaal te kloppen. Ook hier houdt de oude vissersmoraal echter stand: ‘wat op zee gebeurt, blijft op zee’.’
Paul Van Aelst, recensent, in hvv/boekrecensies

‘Ik heb het boek bijna in één adem uitgelezen. De spanning tussen de personages en de subtiele aanzuigkracht van de jonge Amandine maken van het verhaal een topper. Proficiat. De visserij belichten kan je als geen ander, die clan, met hun rites, geheimen en waardigheid… Ik heb er van genoten, voelde me weer dertien, veertien jaar, de periode van de Rederscentrale, de vismijn, radio Oostende en vooral de vertellingen van mijn vader.’
Doris Klausing, Oostende.

‘Ik wil je zeggen dat ik je boek met heel veelinteresse en plezier gelezen heb. Ik denk dat een boek geslaagd is als de lezer daarop verder fantaseert. Dat is wat ik nu doe. Dus wat mij betreft is je boek zeer geslaagd!’
Johny Lenaerts, publicist, Leuven.

‘Amandine is een goed boek. Bedankt! Ik kijk al uit naar je volgende.’
Muriel Beuselinck, verpleegkundige, Bredene.

‘Een spannend raamverhaal. Een vuurzee, een ijszee, en meteen is de toon gezet. Wahrheit und Dichtung, droom en werkelijkheid maken er een meeslepend verhaal van. Kortom, een vlot leesbare raamvertelling, sociaal bewogen en met de allures van een detective en zelfs van een spionageverhaal.’
Johan Corveleijn, dichter, Oostende.

‘Als voorzitter van de vzw Tolerant (tot behoud van het varend erfgoed) ben ik uiteraard geïnteresseerd in de visserij. Ik heb juist Amandine uitgelezen. Boeiend, leerzaam en spannend tot op het einde!’
Fanke Lok, behoeder maritiem erfgoed, St.-Job-in’t-Goor.

‘Het is een zeer interessant boek over geschiedenis, leven en werk van het vissersvolk. Een interessant document dat samengehouden wordt door het verhaal van de ik-figuur, een boek dat gekoesterd zal worden door het nageslacht’
Annie Vanhee, telg uit vissersgeslacht Deckmyn, Bredene.

‘Ik vind ‘Amandine’ heel boeiend en fascinerend. De combinatie van een fictief levensverhaal en een historisch onderbouwde schets van de visserij is echt geslaagd. (…) Het thema is ook wel universeel. Hoeveel mensen zijn er niet die door oorlogen en andere ellende in de wereld geen familiale roots hebben? (…) Een welgemeende proficiat! Ik vind dat je het boek moet insturen voor AKO en andere prijzen.’
Joris Devoogt, journalist, Oostende.

De roman Amandine kan gekocht worden in Standaard Boekhandel Bredene, Boekhandel Luc (Opex Oostende), Corman Oostende, Standaard Boekhandel Oostende, To Be Brugge, Raaklijn Brugge, Limerick Gent, Carpe Diem Tielt, Letters & C° Deinze. Het boek kan ook rechtstreeks besteld worden door 24,99 € over te schrijven op rekening 001-1955078-22 van C&DV Productions te De Pinte. Het boek wordt u dan gratis toegestuurd.